26/12/2025
හුස්ම ගන්න බැරි දවසක්! පෘථිවියේ ඔක්සිජන් අවසන් වන දිනය ගැන නාසා ආයතනයෙන් විශේෂ අනාවරණයක්
අපි හැමෝම හිතාගෙන ඉන්නේ අපට ජීවය දෙන මේ නිල් පැහැති පෘථිවිය සහ අප හුස්ම ගන්නා වායුගෝලය සදාකාලිකයි කියා ය. එහෙත් එම සිතුවිල්ල බොරු කරමින් නාසා ආයතනයේ දායකත්වය ඇතිව සිදු කළ නවතම විද්යාත්මක පර්යේෂණයකින් හෙළි වී ඇත්තේ අතිශය බියකරු එහෙත් පිළිගැනීමට සිදුවන සත්යයකි. එනම් අනාගතයේ යම් දිනක අපේ ලෝකයේ ජීවය පවත්වා ගැනීමට අත්යවශ්ය වන ඔක්සිජන් වායුව සම්පූර්ණයෙන්ම වායුගෝලයෙන් අතුරුදහන් වී යා හැකි බවයි. විශේෂත්වය වන්නේ මෙය සිදුවන්නේ අප බිය වී සිටින පරිසර දූෂණය හෝ ගෝලීය උණුසුම වැනි මිනිස් ක්රියාකාරකම් නිසා නොව සම්පූර්ණයෙන්ම පාලනය කළ නොහැකි ස්වභාවික ක්රියාවලියක් නිසා වීමයි.
මෙම සොයාගැනීම සිදු කර ඇත්තේ ජපානයේ සහ ඇමෙරිකාවේ විද්යාඥයින් කණ්ඩායමක් විසින් වන අතර එය ලොව පිළිගත් Nature Geoscience සඟරාවේ ද පලවී තිබේ. ඔවුන් පවසන ආකාරයට මෙම විපර්යාසයට මූලිකම හේතුව වන්නේ අපට ජීවය දෙන සූර්යයාමය. තාරකා විද්යාත්මක සිද්ධාන්තවලට අනුව සූර්යයා වයසට යන විට එහි දීප්තිය සහ උෂ්ණත්වය ක්රමයෙන් වැඩි වෙයි. සූර්යයාගේ මෙම උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම පෘථිවියේ පාෂාණ මත බලපෑම් ඇති කරන අතර එමඟින් පෘථිවි වායුගෝලයේ ඇති කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව සීඝ්රයෙන් උරා ගැනීමක් සිදු වේ. අප බොහෝ විට කාබන් ඩයොක්සයිඩ් නරක වායුවක් ලෙස දුටුවද ශාකවල පැවැත්මට එය අත්යවශ්ය සාධකයකි.
මෙම ක්රියාවලිය වසර ගණනාවක් තිස්සේ සිදුවන විට අවසානයේදී ශාකවලට ප්රභාසංස්ලේෂණය කිරීමට හෙවත් ආහාර නිපදවීමට අවශ්ය කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ප්රමාණය ප්රමාණවත් නොවන මට්ටමකට පත් වේ. ප්රතිඵලය වන්නේ පෘථිවියේ ඇති ගස් වැල් සහ සියලුම ශාක වර්ග මිය යාමයි. ශාක යනු ලෝකයේ ඔක්සිජන් කර්මාන්තශාලාවයි. ශාක මිය ගිය පසු වායුගෝලයට ඔක්සිජන් මුදා හැරීම සම්පූර්ණයෙන්ම නතර වන අතර දැනට පවතින ඔක්සිජන් ප්රමාණය ද කෙමෙන් ක්ෂය වී යනු ඇත. එවිට පෘථිවිය නැවතත් මීට වසර බිලියන ගණනකට පෙර තිබූ අතීත යුගයට ගමන් කරනු ඇති බව විද්යාඥයින් පෙන්වා දෙයි.
එම අනාගත පෘථිවිය මත මිනිසුන්ට හෝ වෙනත් සතුන්ට හුස්ම ගැනීමට ඔක්සිජන් ඉතිරි නොවනු ඇත. ඒ වෙනුවට මුළු වායුගෝලයම මීතේන් වැනි විෂ වායුන්ගෙන් පිරී පවතිනු ඇත. කෙසේ වෙතත් මෙම විද්යාත්මක අනාවැකිය ගැන අප අද හෙටම බිය විය යුතු නැත. මන්ද පර්යේෂකයන් ගණන් බලා ඇති ආකාරයට මෙම මහා විපර්යාසය සිදුවීමට තවත් වසර බිලියනයක් හෙවත් අවුරුදු කෝටි සියයක් පමණ ගත වනු ඇත. එතෙක් අපේ ලෝකයේ ඔක්සිජන් මට්ටම ජීවයේ පැවැත්ම වෙනුවෙන් සුරක්ෂිතව පවතින බව ඔවුන් තහවුරු කර තිබේ.
නාසා ආයතනයේ මෙම පර්යේෂණය අපට කියා දෙන වැදගත්ම පාඩම වන්නේ අප ජීවත් වන මේ කාල පරිච්ඡේදයේ ඇති වටිනාකමයි. විශ්වයේ කාලරාමුව දෙස බලන විට ජීවය පවත්වා ගැනීමට සුදුසු ඔක්සිජන් පිරුණු වායුගෝලයක් සහිතව පෘථිවිය පවතින්නේ ඉතා කෙටි කාලයක් පමණි. අප මේ ගෙවමින් සිටින්නේ එම දුර්ලභ වූත් වාසනාවන්ත වූත් රන්වන් යුගයේය. මේ නිසා පෘථිවිය මිය යාමට පෙර අපට ලැබී ඇති මේ සුන්දර ස්වභාවධර්මය සහ ජීවය රැකගැනීම කොතරම් වැදගත්ද යන්න මෙමගින් අපට නැවතත් පසක් කර දෙයි.