04/11/2023
A-Z สายพันธ์ (variety) ของกาแฟ Arabica ที่เจอบ่อยๆ เวลาซื้อหากาแฟ
(อัพเดทข้อมูลล่าสุด 2023 ตามการวิจัยทางพันธุกรรม )
A
Abyssinia มีกาแฟที่หลักฐานยืนยันว่ามาจากเอธิโอเปียมาปลูกที่ East Java อินโดนีเซีย ซึ่งเมล็ดกาแฟนี้ใหญ่และมีลักษณะยาว คล้ายคลึงกับสายพันธุ์ Java ที่ได้นำไปพัฒนาที่คาเมรูน
เรียกว่า Abyssinia (ชื่อเดิมของเอธิโอเปีย) เพราะเป็น Ethiopian landrace
( มีขื่อตามบันทึกว่า Abyssinia 3 หรือ AB3 )
Abisinia เป็นกาแฟเอธิโอเปียพบที่ Panama โดย Finca Momoto ลักษณะพันธุกรรมเกี่ยวข้องกับกาแฟสาย Ethiopia จึงตั้งชื่อว่า Abisinia สะกดให้ต่างออกไปจาก Abyssinia นอกจากนี้ Finca Momoto เขายังพบ
Aframaro มาจากพื้นที่ Amaro ใน Ethiopia แตกสายมากับ Java 90 และ AfriBonga ที่มาจากพื้นที่ Bongo (ข้อมูลจากเพจ Brewboy)
Acaia ,
หรือ Acaia cerredo เกิดจากการผสมของ typica กับ Bourbonใกล้เคียงกับ Mundo Novo เหมาะกับสภาพอากาศของบราซิล ที่ความสูง 800 - 1200 เหนือระดับน้ำทะเล เมล็ดค่อนข้างใหญ่ ให้กลิ่นหวาน ชอคโกแลต คาราเมล และถั่ว จบแบบผลไม้ตระกูลส้ม
Aji (Bourbon Aji หรือ Chilli Bourbon)
Aj แปลว่าพริก เพราะลักษณะเด่นของสายพันธุ์นี้คือให้รสเผ็ดหรือสมุนไพรแบบพริก หรีอพริกไทย AJi ของ Jose Uribe Lasso ได้ COE Rank 6 ของ Colombia
พันธุ์นี้เรารู้แน่นอนแล้วว่าเป็น Ethiopian Landrace ที่มีรสชาติเฉพาะตัวแบบพริกเพิ่มขึ้นมา
Ateng
คือ catimor ที่ปลูกในสุมาตราและเกาะในแถบอินโดนีเซีย เป็นที่รู้จักในชื่่อกาแฟสุมาตราแบบดั้งเดิม
ateng มาจากคำว่า Aceh ชื่อเมืองที่มีทะเลสาบ Tawar และ Takengon ทางตอนเหนือของเกาะสุมาตรา กับคำว่า Tengah ที่แปลว่าอุปราชาเจ้าทะเลสาบ Takengon
Aramosa
ผสมระหว่าง Coffea Arabica x Coffea Racemosa กาแฟอีกชนิดหนึ่ง
Aramosa ให้กลิ่นดอกไม้ มีคาเฟอีนน้อยกว่าอราบิกาทั่วไป โดย Dattera Estate x IAC ประเทศบราซิล Aramosa
ยังคงอยู่ระหว่างการศึกษาโดย Daterra Estate ฟาร์มกาแฟที่มีชื่อเสียงของบราซิล และ IAC (สถาบันเกษตรศาสตร์แห่ง Campinas ของประเทศบราซิล) คุณพลายแห่ง Rogue Coffee แชมป์ฺประเทศเคนาดาบอกว่า Aramosa เป็นกาแฟที่หวานมาก จัดเป็นกาแฟระดับแข่งขันได้เลย Aramosa มีคาเฟอีน 0.3-0.7%
(Coffea racemosa คือ 1 ใน 120 speciesของกาแฟ พบในป่าริมทะเล
ระหว่าง northern Kwa-Zulu Natal และ Mozambique และ
Lake St Lucia)
Arara
Yellow Catuai x Obatã (Hybrid of Timor) วิจัยพัฒนาขึ้นที่ fProcafé Foundation ที่บราซิล
B
Batian เป็นพันธุ์ผสมเชิงซ้อนที่ผสมจากสายพันธุ์แท้คือสายพันธุ์ SL28, SL34, Rume Sudan, N39, K7, SL4 และ Timor Hybrid
พัฒนาขึ้นที่เคนยา แจกจ่ายในปี 2008
Bernadina ถูกพบครั้งแรกเมื่อปี 2008 ที่ไร่ Finca Los Bellotos โดยผู้จัดการไร่ Ruperto Bernatino Merche ซึ่งต่อมาได้ตั้งชื่อสายพันธุ์กาแฟตามผู้ค้นพบคนแรก
เขาสังเกตุเห็นถึงความแตกต่างของต้นกาแฟ 5 ต้น ซึ่งมีรสและกลิ่นที่ต่างออกไปในโทน พีช,มะละกอ และมะม่วง หลังจากได้ตรวจสอบพันธุกรรมเป็นที่เรียบร้อย ก็พบว่าต้นกาแฟเหล่านั้นได้ถูกนำมาจากพื้นที่ Agaro ในเอธิโอเปีย ถูกนำมาที่ El Salvador ตั้งแต่ปี 1930s เติบโตขึ้นและเพิ่งจะถูกค้นพบในวันนี้ Bernadina มีพันธุ์กรรมของเก่า 70% และ Agarp 30%
Bourbon
โดดเด่นที่ความหวาน เกิดจากการกลายพันธุ์ตามธรรมชาติมาจากกาแฟพันธุ์หลักดั้งเดิมคือ Typica พบบนเกาะ Île Bourbon ตอนตะวันออกของ Madagasca ผลมีทั้งเหลือง ชมพูและแดง
ที่มาคือหลังจากฝรั่งเศสยึดเกาะเบอรบอนจากโปรตุเกสเมื่อราวปี ค.ศ.1638 คณะมิชชันนารีที่นำต้นกาแฟจากสุลต่านเยเมน มามอบให้พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ได้เข้าไปปลูกบนเกาะเบอร์บอนเป็นชุดแรกจำนวน 60 ต้น เมื่อปีค.ศ. 1708 ปรากฎว่าตายหมด ต่อมาในปีค.ศ 1718 มีการนำต้นเข้ามาปลูกอีกชุด คราวนี้เหลือรอดมาได้ 6-7 ต้น อาจเป็นเพราะว่าต้นกาแฟเริ่มปรับตัวให้เข้ากับสภาพอากาศที่ต่างออกไปจากเดิมได้แล้ว ก่อนค่อยๆ กลายพันธุ์เป็น bourbon ไปในที่สุด
Bourbon เองยังแตกแขนงเป็นการกลายพันธุ์แบบที่ไม่ข้ามสายพันธุ์คือ Caturra, Bourbon Pointu, Red bourbon, Yellow bourbon, Pink bourbon , Villa Sarchi ( ที่ Costa Rica ) และ Pacas ( ที่ El savador )
Yellow Bourbon
เชื่อว่าเกิดจากการผสมระหว่าง Bourbon and Yellow Typica พบครั้งแรกใน Brazil
*สำหรับในไทย Yellow Bourbon ที่ปลูกที่ผานกกอก มีลักษณะเฉพาะตัว เรียกว่า Yellow Phanokkok
Bourbon pointu (หรือ Laurina )
เมล็ดสายพันธุ์นี้ยาวเหมือนเมล็ดข้าวสาร
เป็นการกลายพันธุ์ของกาแฟบนเกาะเบอร์บอน มีการบันทึกไว้เป็นหลักฐานราวปีค.ศ. 1771 โดยลักษณะใบนั้นกลมมากขึ้น และผลกาแฟก็กลมเรียวมากกว่าพันธุ์เดิม จึงมีการตั้งชื่อเป็นภาษาฝรั่งเศสว่า Bourbon Pointu หรือ Bourbon Rond ซึ่ง Pointu ในภาษาฝรั่งเศส ตรงกับ Pointed ในภาษาอังกฤษ แปลว่า แหลม รี หรือเรียว ส่วน Rond ก็คือ Round ในภาษาอังกฤษ
ผู้ค้นพบลักษณะการกลายพันธุ์ของกาแฟก็คือ เจ้าของไร่กาแฟบนเกาะที่ชื่อ Leroy เป็นผู้คัดเลือกเฉพาะต้นกลายพันธุ์เอาไปปลูกต่อ เนื่องจากเห็นว่ามีความทนทานต่อความแห้งแล้ง โดยใช้ชื่อเรียกกาแฟตัวนี้ว่า ‘Café Leroy’ ส่วนชื่อ Bourbon Pointu มีการเรียกกันในภายหลังนับจากปีค.ศ. 1920 เป็นต้นมา ขณะเดียวกัน ก็ยังมีชื่อเรียกกันอีกว่า ‘Arabica Laurina’ ตามชื่อผู้พัฒนาสายพันธุ์นี้ในเวลาต่อมา
เป็นที่รู้จักในโลกกาแฟเพราะ โฮเซ่ โยชิอากิ คาวาชิมา ผู้อำนวยการฝ่ายวิจัยของบริษัท Ueshima Coffee Company (UCC) ได้ไปตามหาที่เกาะแห่งนั้น จนไปสองรอบจึงพบในป่า หลังจากนั้นก็มีการร่วมมือกันระหว่างฝรั่งเศส UCC และเกษตรกรบนเกาะ จึงอนุรักษ์และเกี่ยวเกี่ยวสายพันธ์นี้ไว้ได้
C
Casiopia
เกิดจากการผสมข้ามพันธุ์ระหว่าง Caturra x Ethiopain Landrace จากคอลเลกชัน CATIE (ภาคยานุวัติ ET41) ถูกสร้างขึ้นโดยกลุ่มความร่วมมือ รวมถึงสถาบันวิจัยฝรั่งเศส CIRAD เครือข่ายระดับภูมิภาคของสถาบันกาแฟแห่งชาติในอเมริกากลาง (PROMECAFE) และ CATIE พันธุ์ลูกผสม F1 ยังค่อนข้างใหม่ในการเกษตรกาแฟ มีเพียงไม่กี่รายเท่านั้นที่มีจำหน่ายในเชิงพาณิชย์สำหรับเกษตรกรในช่วง 15 ปีที่ผ่านมา และเฉพาะในบางประเทศเท่านั้น
Castillo
สายพันธุ์ยอดนิยมของโคลอมเบีย คือ Caturra x Timor Hybrid ที่ปรับปรุงจนมีลักษณ์เฉพาะ และเหมาะสมกับภูมิประเทศ 6 แบบของโคลอมเบีย มีความต้านทานโรคราสนิมได้ดีกว่า ชื่อคาสติญโญ่ นั้นนำมาจากชื่อนักปรับปรุงพันธุ์พืชชาวโคลอมเบียซึ่งเป็นผู้คิดค้นผสมสายพันธุ์นี้ขึ้นมา
หลายครั้งที่เราคิดว่า Castillo มีคุณภาพด้อยกว่า Caturra แต่ Castillo ก็สามารถมีคะแนนได้ถึง 90+ เช่นกัน
Catimor
สายพันธุ์ที่ได้มีการผสมยีนของโรบัสต้าเข้าไปเพี่อให้มีความต้านทานโรคสูงและให้ผลผลิตมากแบบโรบัสต้า โดยใช้สายพันธุ์มาจากติมอร์ Timor hybride (Timor hybrid ซึ่งเป็นลูกผสมตามธรรมชาติระหว่างอราบิก้ากับโรบัสต้าที่เกาะ Timor ) มาผสมกับ Caturra เพื่อให้มีรสชาติดี
Caturra X Timor จึงเรียกกันว่า คาติมอร์ ปลูกกันแพร่หลายในอเมริกากลาง อเมริกาใต้และเอเชีย อย่างที่ปลูกกันมากในไทย
มีสายพันธุ์ที่คล้าย Catimor คือ Sarchimor ที่เกิดจาก Villa Sarchi x Timor
การพัฒนาสายพันธุ์ Catimor ในไทย มีการผสมกลับ ( back cross) กับ arabica สายพันธุ์อื่น SL 28 , Sarchi, Bourbon, Caturra ให้ลูก H306 H361 H373 H377 yellow Catuai ให้ลูก H528 , H520, 589(F3)
*พันธุ์ CM80 ก็คือ back cross กับ SL 28 ส่วน P88 ได้พันธุ์ต้นทางมาจากโคลอมเบีย
Catuai
ที่เกิดจากการผสมระหว่างสายพันธุ์ เรด คาทูรา(Red Caturra)และ มุนดู นูวู (Mundo novo) สายพันธ์ุคาทุยเกิดขึ้นในยุค 1950s-1960s ใน บราซิล จุดเด่นของ คาทุย คือ มีลำต้นเตี้ย ให้ผลิตสูงและแข็งแรง มีทั้งแบบผลสีเหลืองและแดง
Yellow Catuai
Catuai เกิดจากการผสมของ Yellow Caturra กับ Mundo Novo. โดน Instituto Agronômico de Campinas (IAC ของบราซิล มีอีกชื่อว่า Catuai-amarelo ให้ผลผลิตที่สูงมาก ยังมี Red Catuai หรือ Catuai-vermelho อีกด้วย
.
Catucai
การผสมของcatuai กับ Icatu. มีทั้งผลเหลืองและแดง ให้ผลผลิตสูง
Caturra
อีกหนึ่งสายพันธุ์ที่กลายมาจาก Bourbon แต่มีลักษณะเตี้ยกว่า และให้ผลผลิตมากกว่า สามารถปลูกด้วยระยะห่างระหว่างต้นที่ไม่มาก ทำให้สามารถเก็บเกี่ยวได้ง่าย ได้รับความนิยมมากในโซนละติน อเมริกา เป็นสายพันธุ์ที่เก่าแก่ของกาแฟที่พบได้ในปัจจุบัน
Caturron เป็นพันธุ์ท้องถิ่นที่ค้นพบใน Huila แต่ยังไม่ทราบที่มาทางพันธุกรรม อาจจะมาจากพันธุ์ Variedad Colombia หรือ Castillo หรืออาจเป็นการกลายพันธุ์ของ Caturra มีความต้านทานต่อการเกิดสนิมของใบได้ดี อาจมีรสชาติสมุนไพรและผลไม้ที่เข้มข้นและชัดเจน
Centroamericno (H1)
ลูกผสมรุ่นแรก (F1) ที่เกิดจากลูกผสมระหว่าง [T5296] x Rume Sudan ทนต่อสนิมใบกาแฟ ให้ผลผลิตสูงมาก ให้รสชาติยอดเยี่ยมเมื่อได้รับการจัดการอย่างดีที่ระดับความสูง
𝑪𝒉𝒊𝒓𝒐𝒔𝒐
ซึ่งกาแฟนี้พบและถูกตั้งชื่อโดย Carmen Montoya ใน Urao ประเทศโคลอมเบีย COE Rank1 2014 เธอแตั้งชื่อต้นกาแฟต้นนี้ว่า “Chiroso” เมื่อได้ COE ก็ได้รับความนิยมปลูกในแถบนั้นมากขึ้น และได้ Rank1 อีกครั้ง ในปี 2020 โดย Felipe Henao Triana พันธุกรรมพบว่าคือ Ethiopian Landrace
D
Dega
เป็นอีกสายพันธุ์หนึ่งที่เป็นสายพันธุ์พื้นถิ่นเอธิโอเปีย ความพิเศษของตัวต้น Dega คือให้กลิ่นหวานหอมเหมือนกลิ่นคั่วกาแฟเมื่อนำต้นกาแฟไปเผาเป็นถ่าน คำว่า Dega ในภาษา Amharic (ภาษาราชการของเอธิโอเปีย) แปลว่า “cool highland area” ซึ่งตรงกับเงื่อนไขและลักษณะทางภูมิประเทศที่พบกาแฟสายพันธุ์ Dega cr. Livid coffee roasters
E
𝙀𝙡𝙚𝙛𝙖𝙣𝙩𝙚
Elefante เป็นกาแฟสายพันธุ์ใหม่ที่ถูกค้นพบในฟาร์มของ Gloria มีความคล้ายคลึงกับพันธุ์บูร์บง แต่ก็มีระยะห่างระหว่างใบและกิ่งก้านที่คล้ายคลึงกันกับต้นกาแฟทั่วไป ความหนาแน่นของผลไม้ของ Elefante นั้นเป็นสองเท่าของน้ำหนักเชอร์รี่บูร์บง ฺBourbon ถ้าน่้ำไปคั้นน้ำก็จะได้น้ำมาว่า Bourbon ถึง 4 เท่า
Ethiosar
เป็นไฮบริดของไฮบริดอีกที มาจาก sudan rume กับ Sarchimore ( Timor x Villa Sarchi) แล้วต้นลูกไปผสมกับ Villa Sarchi อีกที ( Villa Sarchi การกลายพันธุ์ของ Bourbon จาก Costa Rica). ความซับซ้อนของการไฮบริดทำให้ต้านทานโรคได้ดี ผลผลิตสูง และที่สำคัญคือ vibrant cup profile.
G
Gesha 1931
ในปี 1931 เอกอัครราชทูตอังกฤษนำเมล็ดพันธ์กาแฟจากป่าใกล้ village of Gesha สำหรับการศึกษาวิจัย จากการนี้กาแฟได้เดินทางไปยังเคนย่า ยูกานดา แทนซาเนีย และไปถึงปานามาในท้ายที่สุด ทีซึ่งได้รับความสนใจมากที่สุดในโลก เมื่อครอบครัวปีเตอร์สันของฟาร์ม esmeralda ได้ค้นพบกาแฟสายพันธ์นี้เข้า และชนะในการประกวดกาแฟ Best of Panama
ในปัจจุบัน Gesha 1931 ได้ค้นพบทางกลับบ้านในป่าแห่งเอธิโอเปียตะวันออก Gesha Village คือพื้นที่ที่มีกาแฟนี้ให้เราด้วย
Gori Gesha
ถูกตั้งชื่อตามชื่อป่าในเขต Bench Maji ใน Ethiopia ใกล้ๆกับพื้นที่เพาะปลูก Gesha Village ซึ่งเป็นหนึ่งในฟาร์มที่ปลูกกาแฟนี้ได้
Guara
เป็นการกลายพันธุ์จาก Catucai เกิดเป็นต้นมีเชอร์รี่สีเหลืองท่ามกลางต้น Catucai ที่มีเชอร์รี่สีแดง การกลายพันธุ์นี้นำเสนอลักษณะและรสชาติที่แตกต่าง ดังนั้นจึงเลือกทำการเพาะเลี้ยงต้นที่เกิดการกลายพันธุ์นี้
H
Heirloom
เอธิโอเปียมีกาแฟหกพันถึงหมื่นสายพันธุ์ แต่ละหมู่บ้าน แต่ละโซนก็มีส่วนผสมของสายพันธ์ต่างกันไปเป็นเอกลักษณ์ heirloom ใช้เรียกกาแฟท้องถิ่นที่ยังจำแนกสายพันธุ์ไม่ได้
I
Icatu ถูกเพาะผสมจาก C. canephora (Robusta) และ Red Bourbon (Bourbon Vermelho) โดย Instituto Agronômico de Campinas (IAC). ให้ผลผลิตสูง บางคนกล่าวว่ามันคือ Mundo Novo เวอร์ชั่นที่โดดเด่น
Illubabor Forest
พบในป่า Illubabor Forest เขต Bench Maji ใน Ethiopia ใกล้ๆกับพื้นที่เพาะปลูก Gesha Village เช่นกัน
J
JARC
JARC varities คือสายพันธุ์ที่ถูกพัฒนาโดย JARC ( Jimma Agricultural Research Centre ) JARC เป็นผู้พัฒนาการเพาะปลูกหลักของเอธิโอเปียเพื่อที่จะเพิ่มผลผลิตและเพิ่มความต้านทานต่อแมลง,วัชพืชและโรคต่างๆ ซึ่งมีประมาณ 40 สายพันธุ์ มี 74110 และ 74112 เป็นตัวชูโรง
ตัวเลข 74 ด้านหน้าหมายถึงแคตาล็อกที่พวกเขาทำกันไว้ในปี 1974 ทั้ง 74110 และ 74112 มีต้นแม่มาจาก หมู่บ้าน Bishari ในจังหวัด Metu เขต Oromia ทั้งสองสายพันธุ์ลำต้นมีลักษณะเล็ก เตี้ย ใบและผลมีขนาดเล็ก เติบโตและให้ผลผลิตที่ดีในสภาพแวดล้อมที่คล้ายกับต้นแม่
Java
มีการสืบค้นจาก genetic fingerprint พบว่า กาแฟสายพันธ์ Java นั้นถูกนำมาจาก Ethiopia ในแถบที่มีชนพื้นเมือง Abysinia ตั้งถิ่นฐานอยู่
Java นั้นถูกนำไปยังหมู้่เกาะชวาโดยเจ้าอาณานิคมชาวดัชท์ และถูกนำไปยังคาเมรูนโดยนักเพาะพันธ์กาแฟ ด้วยคุณสมบัติทนโรคที่เป็นปัญหาในแอฟริกาได้จึงถูกขยายพันธ์มากในช่วงนั้น ต่อมาไปพัฒนาต่อที่ Costa Rica แต่ก็ไม่รุ่ง จนในปี 2016 ก็เป็นผลสำเร็จที่แรกใน ปานามา Java นั้นถูกวางตัวเทียบเคียงกับสายพันธ์ gesha,
Javanica คือ Java ที่เติบโตที่นิคารากัว 𝙅𝙖𝙫𝙖𝙣𝙞𝙘𝙖
Javanica มีเมล็ดเรียวยาว (long berry ) เหมือนกาแฟ Java ( กาแฟเอธิโอเปียที่นำไปปลูกที่ชวาหรืออินโดนีเซียในสมัยอาณานิคมของดัทช์
JavaNica เป็นชื่อที่ตระกูล Mierisch ตั้งให้กับต้นกาแฟที่ปลูกจากจากเมล็ดเคยช่วยซื้อกับคนท้องถื่นคนหนึ่งเมื่อหลายปีก่อนโดยระบุว่าเป็น'Java' เลยเรียกพวกว่า JavaNica (Java + นิการากัว) เคยได้ Rank 2 ปี 2008 -ของประเทศนิการากัว
ล่าสุด เมล็ดพันธุ์พันธุ์ได้รับการทดสอบทางพันธุกรรมกับ RD2 และพบว่าเป็นพันธุ์ Java ตรงกัน 100%
ครอบครัว Mierisch พอชนะ COE หลายปีแล้ว ปีนี่้ไม่ได้ส่ง COE แต่ได้แยกออกมาจัด Private Auction เป็นของตัวเอง ชือว่า Los Favoritos โดยมี Yellow Pacamara เป็นเรือธง เคียงคู่ไปกับสายพันธุ์อื่นๆที่พวกเค้าได้พัฬฒนาขึ้น
K
Kudhum / Kudhume
เป็นหนึ่งในสายพันธุ์พื้นถิ่นที่ถูกพบในเอธิ ให้ผลที่มีขนาดเล็กมีผลผลิตต่อปีที่ค่อนข้างดี โดยปกติแล้วจะถูกปลูกในโซน Yirgacheffe, Guji และ Gedeo เกษตกรใน Yirgacheffe เรียกว่าสายพันธุ์ Kurume
Kurume ดู Kudhum
L
Lempira
เป็นพันธุ์ย่อยของคาติมอร์และปลูกกันมากในฮอนดูรัส ให้ผลผลิตสูง โดย IHCAFE (Honduras’ national coffee institute)
Laurina ดู Bourbon pointu
M
Mandela
ในโคลอมเบีย ผสมจาก Caturra และ Caturra มาผสมกับ Timor-hybrid เพื่อให้ทนราสนิม และผสมอีกครั้งกับยีนที่มาจากเอธิโอเปียอย่าง Sudan Rume, Daleco และ Villa Sarchi
𝑴𝒂𝒓𝒂𝒄𝒖𝒕𝒖𝒓𝒓𝒂
เป็นสายพันธ์ที่ดีกับเกษตรกรมากเพราะให้ผลผลิตสูง และมีคุณภาพดี ที่ Nicaragua จึงปลูกกันมาก ดูเหมือนว่าที่ Nicaragua ยังไม่นิยมปลูก gesha กันมากนัก
Maracaturra เป็นขาประจำของ COE Nicaragua ขับเคี่ยวกับ Pacamara
Maragogype
กาแฟ Maragogype เป็นกาแฟกลายพันธุ์ตามธรรมชาติของ Typica ถูกค้นพบครั้งแรกในบราซิล มักจะเจริญเติบโตได้ดีที่ระดับความสูง 2,000 ถึง 2,500 ฟุตจากระดับน้ำทะเล เพราะความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติของพื้นที่เพาะปลูก ต้นกาแฟ Maragogipe มีขนาดสูงมากเป็นพิเศษและออกเมล็ดกาแฟที่ใหญ่ที่สุด ขนาดของเมล็ดกาแฟนั้นอาจใหญ่ได้ถึง 2 เท่าของขนาดเมล็ดกาแฟปกติ เรียกว่าเมล็ดกาแฟช้าง พันธุ์นี้จะไม่ได้ให้ผลผลิตสูง แต่คุณภาพของกาแฟนั้นโดดเด่นไม่แพ้ใคร
Mibirizi
Flovor profile มีคุณภาพดีเยี่ยมและทนทานต่อความแห้งแล้ง แต่มีความไวต่อโรค เป็นสายพันธุ์สำคัญสำหรับผู้ปลูกกาแฟรายย่อยในรวันดาและบุรุนดี
Mocha
ตั้งชื่อตามท่าเรือในเยเมน
จะเห็นว่าท่าเรือ Mocha ของเยเมนคือที่ประวัติศาสตร์โลกของกาแฟได้ถูกบันทึกไว้ เนื่องจากเป็นที่ส้งต่อกาแฟสายพันธ์ดั้งเดิมไปยังทั่วโลก
ในราวศตวรรษที่ 15-20
ในเยเมนก็ปลูกกาแฟเช่นกันในภูเขา Jabal Haraz, al-Udayn ( Uden)และ Ta'izz ด้วยภูมิอากาศแถบนั้น ส่งผลให้เมล็ดกาแฟมีลักษณะเล็กกลมมน รสชาติที่เป็นเอกลักษณ์ของกาแฟมอคค่า คือกลิ่นรสช็อกโกแลต บอดี้หนักแน่น มีกลิ่นดอกไม้ และความเปรี้ยวสดชื่นของผลไม้ รวมทั้งเครื่องเทศ
Mojerado หรือ Typica Mojerado
เดิมเชื่อว่าเป็การกลายพันธุ์เองตามธรรมชาติจาก Geisha บนความสูงที่ 2000masl จึงมีโครงสร้างและกลิ่นรสของดอกไม้จาก Geisha ที่ชัดเจน ปลูกที่ Equador , Costa Rica แต่ทุกวันนี้พบว่าคือ Ethiopian Landrace x Bourbon
Mundo Novo
เกิดจากการผสมในธรรมชาติของ Red Bourbon กับ Typica จากเกาะ Sumatra ถูกนำไปปลูกในบราซิลเพราะให้ผลผลิตดีและต้านทานโรคได้ดี
Ombligon
มาจากคำที่แปลว่าสะดือ
ตามข้อมูลของ Elkin ( El Mirador) คือการกลายพันธุ์ของพันธุ์โคลอมเบีย เจริญเติบโตได้ดีในที่สูงและให้ผลผลิตค่อนข้างมาก เชอร์รี่มีขนาดใหญ่กว่าเมื่อเทียบกโคลอมเบียโดยมีจุกยื่นออกมาตรงปลาย
P
Pacas
เป็นสายพันธุ์ Bourbon ดั้งเดิม จนกระทั่งสภาพภูมิอากาศและภูมิประเทศที่มีความพิเศษทำให้เมล็ดกาแฟพัฒนาขึ้นเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวเป็นสายพันธุ์ใหม่ขึ้น ในปี พ. ศ. 2499 เรียกชื่อตามสกุลของผู้คนพบก็คือ Fernando Alberto Pacas ที่ฟาร์ม San Rafael ใน El Salvador
Pacamara
ในปี พ. ศ. 2501 ได้มีความพยายามในการผสมผสานจุดเด่นของกาแฟ 2 สายพันธุ์ (Pacas และ Maragogype)โดยสถาบันวิจัย Salvadoran Institute for Coffee Research (ISIC) ใช้เวลาประมาณ 30 ปี จนกระทั่ง ปี พ.ศ. 2525 กาแฟสายพันธุ์ Pacamara ก็เผยแพร่สู่โลกแห่งกาแฟอย่างเป็นทางการ ก่อนจะพัฒนากันต่อไปเป็น Red Pacamara และ Yellow Pacamara ที่ให้กลิ่นรสที่ซับซ้อนกันมากขึ้น
จุดเด่นของ Pacamara อันดับแรกก็คือ ความใหญ่ของเมล็ดมาจาก Maragogype และสิ่งสำคัญที่สุดก็คือการมีกลิ่นที่ซับซ้อนและเข้มข้น บอดี้ปานกลางถึงหนาแน่น มีเนื้อครีม และความเป็นกรดที่สดชื่นพร้อมรสชาติที่แปลกใหม่และโดดเด่น ตั้งแต่กลิ่นหอมหวานของช็อคโกแลต บัตเตอร์สก็อต ไปจนถึงกลิ่นผลไม้จำพวก Red Berries และ Stone Fruits
Pache Comum
เป็นการกลายพันธ์ตามธรรมชาติของ Typica พบในกัวเตมาลา ที่ฟาร์ม El Brito, Santa Cruz Naranjo และ Santa Rosa เป็นที่แรก ต้นแคระขึ้น ปลูกในที่สูงได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ แต่ไม่ทนต่อโรคมากนัก
Pache Colis
Pache Comum x Caturra ลักษณะที่เด่นคือให้เชอรี่ผลใหญ่กว่า ผิวของใบให้สัมผัสหยาบ
Papayo
พบนอก Huila ของโคลอมเบีย ที่มาไม่รู้แน่ชัด เมื่อแรกเข้าใจว่าเป็นการกลายพันธุ์ของ Caturra แต่การตรวจสอบ genetic โดย World Coffee Research ชี้ว่าใกล้เคียงกับ Ethiopia ผลเชอรียาวคล้ายมะละกอ เลยสันนิษฐานว่าได้ชื่อ Papayo มาเพราะเหตุนี้
Yellow Pacas Yellow Pacamara 𝒀𝒆𝒍𝒍𝒐𝒘 𝑷𝒂𝒄𝒂𝒎𝒂𝒓𝒂 และ 𝒀𝒆𝒍𝒍𝒐𝒘 𝑷𝒂𝒄𝒂𝒔
ที Honduras มีคนทำกา่แฟที่น่าทึ่งมากคือครอบครัว Mierisch ซึ่งเป็นครอบครัวที่ทำกาแฟมานาน กว้างขางในวงการกาแฟ Honduras ฟาร์ม Santa Lucia ได้ Rank 1 มา 2 ครั้ง จากเกชา และได้ Rank 2 มาสองครั้ง
Parainema
เป็นพันธุ์ลูกผสมที่ปลูกในฮอนดูรัสเป็นหลัก มีความทนทานและ/หรือต้านทานโรคกาแฟส่วนใหญ่ โดยที่ยังคงรักษาศักยภาพของรสชาติมีคุณภาพดีไว้ได้ Parainema ค่อนข้างมีชื่อเสียงนับตั้งแต่ได้รับรางวัล Cup of Excellence ในปี 2015 และเป็นตัวเลือกที่ดีสำหรับทดแทน Pacas ที่กำลังเติบโตในฮอนดูรัสแต่ต้องต่อสู้กับโรคของกาแฟ
Paraiso
เป็นลูกผสมระหว่าง Timor Hybride กับ Yellow Catuai ต้นเตี้ยและให้ผลเชอร์รี่สีเหลืองรสชาติดีืนอกจากนี้ Paraíso ยังทนทานต่อการเกิดสนิมของใบและต่อไส้เดือนฝอยชนิดที่เป็นอันตรายที่เรียกว่า Meloidogyne exigua
R
Rairu 11
เป็นการผสมของกาแฟหลายสายพันธ์ เพื่อแก้ปัญหาโรค CBD ของเคนย่า จึงพัฒนาให้ต้านทานโรค ต้นพ่อมาจากเป็นการผสมของ Rume Sudan, Timor Hybrid lines, และ K7) และได้คุณสมบัติทางรสชาติของ N39, SL28, SL34 และ Bourbon)
S
SIdra
เดิมเชื่อว่าเป็นสายพันธ์ผสม Red Bourbon x Typica ได้คุณลักษณะความหวานจาก Red Bourbon และความเปรี้ยวผลไม้ของ Typica
ปลูกมากที่ Equador แต่จากข้อมูลทางพันธุกรรมพบว่าคือ Ethiopian Landrace
Jooyeon Jeon ใช้เมล็ดกาแฟสายพันธุ์นี้จาก Colombia ในการแข่งขัน และเธอได้เป็น Champion of World Barista Championship 2019
SL28
SL 28 – หนึ่งในกาแฟชั้นยอดและมีชื่อเสียงอย่างยิ่งยวดของทวีปแอฟริกา เกิดจากนักวิจัยของสก็อต แล็บส์ได้นำกาแฟจาก "ตันกันยิก้า" ของแทนซาเนีย เข้ามาปรับปรุงสายพันธุ์ในเคนย่าเมื่อปีค.ศ. 1931 ถือว่าเป็นกาแฟอีกตัวหนึ่งที่ปลูกกันมากในประเทศ ก่อนแพร่กระจายออกไปยังส่วนอื่นๆ ของแอฟริกาและละติน อเมริกา เนื่องจากเป็นสายพันธุ์กาแฟให้รสชาติดีและมีกลิ่นรสซับซ้อน
𝑺𝒂𝒏 𝑹𝒐𝒈𝒖𝒆 𝒌𝒆𝒏𝒊𝒂
คือสายพันธุ์ SL-28 ของเคนยา (Kania ก็คิอ Kenya นั่นเอง) ปลูกที่ Costa Rica เราสงสัยว่าทำไมถึงชื่อ San Rogue Kania ค้นดูก็ไม่พบเลยส่งข้อความไปถาม Exclusive Coffeesเ ค้าบอกว่า เพราะมีการพัฒนาขึ้นที่ San Rogue ซึ่งเป็นชุมชนเล็กๆใน West Valley ซึ่งเป็นพื้นที่เพาะปลูกที่มีความเฉพาะในการพัฒนากาแฟสายพันธ์นี้
SL-28 ก็เป็นสายพันธุ์คุณภาพดีสา่ยพันธ์หนึ่งซึ่งระยะหลังฉายแสงออกมาจากประเทศในแถบอเมริกากลาง เช่น Costa Rica , Honduras (เช่นฟาร์มของ Benjamin Paz) ,El Salvador
ปีนี้ ใน COE Costa Rica S an Rogue Kania ได้คะแนนมากกว่า 90 เป็นครั้งแรก (90.19) ฟาร์มชื่อ El Chizo
SL34
SL 34 – เป็นกาแฟที่นักวิจัยของสก็อต แล็บส์ คัดเลือกต้นกาแฟหนึ่งต้นที่ปลูกกันมาก่อนแล้วในเคนย่า จากไร่ที่ชื่อ "โลเรโช" (Loresho) ในเขตกาเบเต้ ของเมืองเคียมบู มาปรับปรุงพัฒนาสายพันธุ์จนได้คุณสมบัติตามต้องการ เช่น มีคุณภาพในด้านรสชาติ ต้านทานโรคได้ดี ทนแล้งได้ ไม่แพ้ฝนหนักๆ แถมเติบโตได้ง่ายในสภาพภูมิอากาศที่แตกต่างกัน แต่ถ้าปลูกบนพื้นที่สูจากระดับน้ำทะเล เช่น ตามเทือกเขา เมล็ดกาแฟจะมีความสมบูรณ์และได้คุณภาพมากขึ้น กาแฟต้นดังกล่าวที่สก็อต แล็บ นำมาพัฒนาต่อยอดนั้น เป็นกาแฟสายพันธุ์ "เบอร์บอน" เดิมเรียกกันในเคนย่าว่า "เฟรนช์ มิชชั่น"
San Ramon
เกี่ยวข้องกับ Typica variet ตั้งชื่อตามเมือง San Ramon ของ คอสตาริกา ลักษณะตามสายพันธุ์คือรสชาตืชอคโกแลตและผลไม้กลุ่ม citrus
Sudan Rume หรือ Rumi Sudan
เป็นกาแฟสายพันธุ์เก่าแก่และหายาก ถูกพบครั้งแรกราวปี 1940 ในเขตป่าบนภูเขาของเมือง Marsabit แห่งที่ราบสูง Boma ทวีปแอฟริกา ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศซูดาน แหล่งกำเนิดอันเป็นที่มาของชื่อเรียก
นอกจากตัวมันเองต้านทานใรคในกาแฟได้ดีแล้ว ด้านรสชาติยังแตกต่าง โดดเด่นเป็นเอกลักษณ์แบบที่ไม่มีในกาแฟสายพันธุ์อื่นๆ เป็นกาแฟหอมชัด มีคาแรกเตอร์ดอกไม้ต่างๆ รสชาติแตกต่างหลากหลายคล้ายชา และเครื่องเทศหวานๆ ต้นกาแฟมีลักษณะสูงยาว สีของผลสุกม่วงก่ำเป็นสีไวน์พินอร์ เมล็ดมีขนาดใหญ่และยาว (คล้ายเมล็ดเกอิชาแต่ไม่เรียวโค้งคล้ายรูปเรือ) และมีคัพควอลิตี้ที่ว่ากันว่าคล้ายมะม่วง วานิลา น้ำผึ้งดอกไม้ ไวน์นี่ ฯลฯ
เป็นที่รู้จักโดย Sasa Sestic ซึ่งคว้าแชมป์เวิลด์บาริสต้าปี 2015 เขาคือคนแรกที่เลือกใช้สายพันธุ์เก่าแก่ซูดานรูเม่ในการแข่งขัน
cr Gallery กาแฟดริป
Sunda Gesha ( SCATH-01)
พบในป่าลึกของประเทศอินโดนีเซีย ในบันทึกได้ระบุไว้ว่าเป็น Old Typica หรือพันธุ์ทิปปิก้าเก่าแก่ เพราะรูปทรงต้น กิ่ง และเชอรี่กาแฟ มีความคล้ายพันธุ์ทิปปิก้า แต่ด้วยรสชาติที่สัมผัสมีความต่างออกไป และรสชาติคล้ายกาแฟเกอิชา จึงมีผู้คนเรียกติดปากกันมาว่า ซุนดา เกอิชา เพราะเกษตรกรในพื้นที่ปลูกกกาแฟนีเป็นชนเผ่าพื้นเมืองชาวซุนดา สมาคมกาแฟพิเศษไทย (SCATH) ได้แบ่งปันกาแฟสายพันธุ์นี้มาให้เกษตรกรไทยได้ปลูกขยายผล
T
Tabi
เป็นกาแฟสายพันธ์ใหม่ในปี 2012 ผสมระหว่าง bourbon, typica และ timor Tabi ในภาษาชนเผ่า Guanbiano ของ Colombia เเปลว่า “ดี”
ให้รสชาติที่ดีจาก bourbon, typica ขณะเดียวกันก็ทนราสนิทได้
Tekesic
ชื่อมาจากคำว่า tekiti ที่แปลว่า งาน ในภาษา Nahuatl เพราะว่า Salvadoran Institute for Coffee Research (ISIC) ต้องทำงานหนักมากในการสร้างมันขึ้นมาให้เป็น Improved Bourbon ใช้เวลาอย่างยาวนานถึง 30 ปี (จากปี 1949 - 1977 ) ต่อมาแพร่หลายใน El Salvador จนเป็นกาแฟส่งออกที่สำคัญ นอกจากนี้ยังถูกนำไปปลุกและทำรายได้ให้แก่ Guatemala ด้วย
Tupi
ผสมระหว่าง Hibrido de Timor กับ Villa Sarchi พบใน Brazil
Typica
พันธุ์ทิปปิก้า (Typica) ซึ่งเป็นพันธุ์ดั้งเดิมจากเอธิโอเปียแตกแขนงเป็นพันธุ์แบบที่ไม่ข้ามสายพันธุ์ ที่ไปเติบโตที่อื่นนอกเอธิโอเปีย ออกไปทางเยเมนจนไปถึงเกาะชวาและประเทศต่างๆ ซึ่งแต่ละท้องถิ่น ก็จะตั้งชื่อในแบบของตัวเอง เช่น
Maragojipe (Brazil)
Pluma Hidalgo (Guatemala)
San Ramon (Indonesia)
Burgundal/Garundang (Indonesia)
Kent (India)
Chickumalgur (India)
Jamaica Blue Mountain (Jamaica-India)
Kona (Jamaica-India)
รวมถึง Pache Comum (กัวเตมาลา)
V
Villa Sarchi การกลายพันธุ์ของ Bourbon จาก Costa Rica
W
Welicho
เป็นสายพันธุ์พื้นถิ่นที่อยู่มายาวนานอีกสายพันธุ์ที่ให้ผลขนาดใหญ่ มีใบที่ยาว แต่ให้ผลผลิตที่ไม่คงที่ และต้องปลูกในที่ที่สูงมากกว่าสายพันธุ์อื่นๆ สามารถพบได้ในเขต Gedeo
Wolisho ดู Welicho
Wush Wush
กำเนิดใน Ethiopia พื้นที่ wushwush (เขียนติดกัน) ไม่ไกลจาก Sidamo และ Jimma เป็นพื้นที่สูงอันอุดม แหล่งปลูกชาที่หลากหลายและมีชีวิตชีวาเหมือนรสชาติของกาแฟนี้ ถูกนำไปปลูกที่ Colombia เมื่อสามสิบปีก่อน ด้วยความสูงและความอุดมสมบูรณ์ทำให้ wush wush มีรสชาติแบบผลไม้มากขึ้น ไปกับความละมุนละไม และกลิ่นของดอกไม้
Y
Yemenia
Yemenia พบในเยเมนเป็นกลุ่มของสายพันธุ์กาแฟอราบิก้าใหม่ที่เพิ่งค้นพบว่าต่างจากสายอื่นโดยใช้การตรวจสอบทางพันธุกรรม ( DNA Finger Print ) ถ้าเปรียบเทียบให้ชัดเจนอาจจะคล้ายกับที่หลายท่านเรียกสายพันธุ์กาแฟจาก Ethiopia ว่าเป็น Heirloom ซึ่งไม่ได้ระบุเจาะจงสายพันธุ์ให้แน่ชัด
การค้นพบกลุ่มของสายพันธุ์ใหม่นี้ เป็นการค้นพบที่สำคัญอาจจะมีความสำคัญพอๆกับที่มีการค้นพบกาแฟสายพันธุ์ Gesha ในงาน Best of Panama ในปี 2004
สำหรับการค้นพบนี้นอกจากจะเพิ่มความหลากหลายให้กับกาแฟอราบิก้าแล้วยัง อาจจะเป็นทางออกในการต่อสู้กับภาวะโลกร้อนของกาแฟอราบิก้าในอนาคต ( cr.beanshere)
—
ภาพเชอรรี่กา่แฟจาก Anthony Auger for Caravela Coffeeว
อ่านงานวิจัยพันธุกรรม
The Arabica coffee cultivars wheel
https://www.facebook.com/theremedyphuket/posts/679998164108621
อ่านบทความเกี่ยวกับกาแฟอื่นๆได้ที่ (สารบัญ)
https://www.facebook.com/249511045530406/posts/1234990830315751/?d=n
