02/08/2025
เรื่องเล่าจากป่าคองโก เมื่อเกษตรกรปลูกกาแฟโรบัสต้าใต้ร่มไม้ใหญ่
รูปแบบการปลูกกาแฟโรบัสต้าในประเทศคองโกกำลังเปลี่ยนไปจากเดิม เกษตรกรไม่เพียงมองว่ากาแฟโรบัสต้าคือพืชเศรษฐกิจ แต่ยังมอง "ต้นไม้" ที่อยู่ร่วมกับกาแฟโรบัสต้าเป็นโอกาสในการสร้างอาหาร รายได้ และความยั่งยืนไปพร้อมกัน
การวิจัยภาคสนามพบว่าเกษตรกรมีแนวคิดการเลือกชนิดต้นไม้ที่ไม่เน้นแค่ต้นไม้ที่ให้ร่มเงาแก่กาแฟโรบัสต้าเท่านั้น แต่ต้องเป็นไม้โตเร็วที่ให้ประโยชน์แบบจับต้องได้ในระยะสั้น เช่น ไม้ผลที่เก็บขายได้ พืชอาศัยของแมลงกินได้ หรือพืชสมุนไพรที่สามารถปลูกร่วมได้ในแปลงกาแฟโรบัสต้า โดยพืชเหล่านี้มีความสำคัญมากหากเป็นช่วงที่ราคากาแฟไม่ดีหรืออยู่ในช่วงเริ่มปลูกกาแฟที่ต้องใช้เวลาประมาณ 3-4 ปีจึงเก็บเกี่ยวผลผลิตกาแฟได้ แต่ก็มีพืชบางชนิดที่ไม่ได้รับความสนใจ คือ ยางพารา และมะม่วง โดยเกษตรกรให้เหตุผลว่ามีระบบรากไม่แข็งแรงทำให้ล้มทับต้นกาแฟเสียหายหากมีลมพัดแรง
การปลูกกาแฟใต้ร่มไม้ที่มีความหลากหลาย จึงไม่ใช่แค่การปลูกกาแฟ แต่คือการสร้างระบบอาหาร การฟื้นฟูป่า และการเพิ่มโอกาสทางเศรษฐกิจในชุมชน สำหรับในไทยการให้ความสำคัญกับไม้ที่ให้ "ผลิตผลร่วม" กับกาแฟ ในพื้นที่ชุมชนที่เปราะบางยังเป็นสิ่งสำคัญ โดยต้องคำนึงถึงมิติด้านอาหาร ความหลากหลายทางชีวภาพ และระบบเศรษฐกิจของชุมชน และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของเกษตรกรในการออกแบบระบบการปลูกที่ตอบโจทย์ความต้องการของชุมชน
Broeckhoven, I., Muliwambene, T. K., Anio, J. A., Djailo, B. D., & Verbist, B. (2025). Farmer preferences and selection criteria for shade trees in robusta coffee agroforestry systems in Tshopo Province, DRC.
#กาแฟใต้ร่มไม้ #เกษตรผสมผสาน