16/06/2026
KHÁI QUÁT
LỊCH SỬ GHI-TA THẾ GIỚI
15.
Số lượng phong phú những bản sonata và tác phẩm cho guitar với ban nhạc giúp ta hình dung được trình độ Âm nhạc phổ thông của các nghệ sĩ guitar đầu TK-XIX lúc ấy đã hết sức cao. Việc sáng tác những bản sonata hay tứ tấu đòi hỏi người viết phải có một hiểu biết nhất định cùng những kiến thức về lý thuyết Âm nhạc. Ngoài ra, người nghệ sĩ guitar trong dàn nhạc còn phải có kỹ năng diễn tấu suýt soát với các nhạc công chơi nhạc cụ khác cùng trong ban nhạc. Điều đó có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nâng cao trình độ diễn tấu guitar.
Kỹ thuật diễn tấu đang dần dần được nâng lên, nhưng thực chất nó có tiến lên được hay không còn phải đợi người nghệ sĩ guitar độc tấu có bước lên sân khấu được hay không.
Nghệ sĩ guitar người Italy Mauro Juliani đã đưa nghệ thuật trình tấu guitar tiến lên một bước dài. Đồng thời với ông, đã xuất hiện một lớp nghệ sĩ guitar Italy với tên tuổi sáng chói, làm lu mờ hầu hết những đại diện tiêu biểu cho nghệ thuật guitar ở các nước Châu Âu.
Bốn thành phố: Vienna, Paris, Saint-Peterburg, London vào nửa đầu TK-XIX là những nơi để cho các nghệ sĩ guitar cỡ lớn thi thố tài năng. Ở đó, các hoạt động sư phạm Âm nhạc của các nghệ sĩ guitar diễn ra sôi nổi và căng thẳng, những ấn phẩm mới viết về đàn guitar liên tiếp ra đời.
Mauro Juliani sinh năm 1781 tại làng nhỏ Barletta, gần xứ Napoli. Từ nhỏ, ông học chơi violin và flute, đồng thời tự học thêm guitar và chơi hay đến nỗi mới 20 tuổi đã nổi tiếng toàn nước Italy, được coi là một trong số những nghệ sĩ guitar ưu tú nhất. Từ năm 1800, đoàn nhạc của ông đã dạo khắp Châu Âu.
Năm 1807, Juliani đến lập nghiệp ở Vienna và chỉ một thời gian ngắn, ông đã trở thành nhân vật chính trong những câu chuyện hàng ngày ở đây qua những hoạt động sư phạm - biểu diễn xuất sắc của ông trong cung vua và giới quý tộc.
Tháng 4.1808, Juliani cùng dàn nhạc trình diễn trên sân khấu đại chúng, cho ra mắt bản concerto soạn cho guitar - một tác phẩm rất khó, có nhiều kỹ thật phức tạp. Bản concerto của ông đã gây nhiều sự chú ý và được các nhạc sĩ và công chúng đánh giá cao.
Là nhạc sĩ sáng tác, uy tín của Juliani có thể sánh ngang với Franz Joseph Haydn và Ludwig van Beethoven. Ông giao du thân mật với các nghệ sĩ violin Ludwig Spohr và I. J. Meiseder, nghệ sĩ piano I. Gummel, I. Moscheles và A. Diabelli, cùng tham gia biểu diễn với họ.
Juliani đã giữ một chân violin trong dàn nhạc, trình diễn Giao hưởng số 7 của Beethoven khi bản giao hưởng này ra mắt lần đầu tiên tại Vienna năm 1813 do chính tác giả điều khiển. Tuy chỉ ngồi ở vị trí cuối cùng của bè violin II trong dàn nhạc nhưng Beethoven vẫn gọi Juliani là một người trong "Cuộc tụ họp hiểm có các nghệ sĩ tài hoa xuất sắc nhất" cùng tham gia biểu diễn bản giao hưởng của ông.
Năm 1816, Juliani cùng I. Moscheles và I. Meiseder thực hiện chuyến biểu diễn khắp nước Đức, đem về những thành công đáng hào hứng. Năm 1819, ông rời Vienna.
Juliani mất ở Napoli tháng 5 năm 1829.
Phần lớn các nhà nghiên cứu tiểu sử Juliani đều nhất trí với nhau rằng trong những năm cuối đời, ông đã đi khắp đất nước Đức, Ba Lan, Nga, Anh và trở về Italy. Ông gặp F. Sor ở London và hai người đã cùng thi tài.
Một nét nổi bật trong các bản concerto của Juliani là không có xung đột giữa người diễn đơn với dàn nhạc: guitar vừa là nhạc cụ biểu diễn chính, vừa tham gia vào dàn nhạc, từ đầu đến cuối luôn chiếm vị trí hàng đầu. Dàn nhạc nhẹ hoặc bộ 4 đàn dây đi kèm với guitar phải hoàn toàn phụ thuộc vào nó, và trừ những đoạn tất cả cùng tấu (tutti), còn thì chỉ đệm cho guitar.
Bản Concerto số 3 của Juliani đã vượt qua được thử thách của thời gian. Ngày nay, nó thường được nhiều nghệ sĩ guitar trình diễn, đã được ghi lên đĩa nhạc do nghệ sĩ Liên Xô A.M. Ivanov-Kramskoj trình bày.
Các bản song tấu guitar với violin của Juliani đã được nghệ sĩ Hung-ga-ri L. Senderei-Carper trình diễn rất có kết quả. Còn bản Sonate Lớn soạn cho guitar diễn đơn thuộc Tuyển Tập 15 đã thành một tiết mục trong chương trình biểu diễn của A. Segovia.
Những tác phẩm guitar của Juliani cho phép chúng ta xem ông như một đại biểu tiếng tăm nhất của trường phái guitar Italy, trong đó, tài nghệ biểu diễn và lối sử dụng dây đơn được lấy làm mẫu mực.
Juliani không chỉ ưa thích chất giọng tuyệt đẹp của âm thanh mà cả độ mạnh nhẹ của nó và luôn luôn chú ý cho âm hưởng của 6 dây lúc nào cũng quyện lấy nhau. Ông thường sử dụng dây buông, rất ít khi dùng ngón chặn và bao giờ cũng gầy đàn bằng ngón tay trơn không có móng. Để tránh những khó khăn khi gặp những ngón lướt quá nhanh và xoạc ngón rộng, Juliani thường dùng đàn guitar quãng 3 là loại có khoảng cách phím ngắn hơn so với guitar quãng 1 một chút và âm sắc ngắn hơn do các dây lên khá căng. Thêm vào đó, ông dùng guitar quãng 3 để hòa với các loại guitar thường trong các bản diễn đôi guitar hay các ban nhạc guitar khác.
Lối chơi của Juliani ảnh hưởng đến một loạt học trò và những người kế tục ông, trong số đó có Michele Giuliani, 1801-1867 - con gái của Emilia Juliani, học trò là Jana Bobrovic và Felix Gorezki người Ba Lan.
Một trong những người kế tục xuất sắc của Juliani là nghệ sĩ guitar lỗi lạc Luigi Rinaldo Legnani (1790-1877). Từ năm 17 tuổi, vinh quang về giọng hát của ông đã rạng rỡ trên sân khấu Opera ở Ravenna - Italy, đến năm 1816-1819 lại tham gia hòa nhạc tại đây rồi tại Milano với tư cách nghệ sĩ guitar. Ở Vienna, các buổi biểu diễn của ông cũng thành công mỹ mãn. Ông nán lại nơi này ít lâu để chuẩn bị thực hiện một vòng biểu diễn quanh nước Đức và Thụy Sĩ.
Năm 1824, Legnani đến nước Nga. Sau khi về Italy, ông kết thân với Paganini và hai người đã cùng biểu diễn tại Nhà hát Carignano - Turin. Tiếp đó, Legnani cùng ban nhạc lên đường sang Đức, ghé lại thăm Vienna lần cuối cùng, quay về Ravel mở một hiệu làm đàn guitar và sống ở đây đến trọn đời.
Trong lĩnh vực làm đàn, ông luôn luôn chú ý vấn đề hoàn thiện cây đàn và đã thu được những kết quả khả quan. Những người thợ đàn có tiếng ở Vienna như J.G. Stauffer, Rice và một số người khác đều bắt chước mẫu đàn "Kiểu Legnani”.
Trong lĩnh vực dạy đàn guitar, nổi tiếng nhất thời kỳ này hẳn phải là hai nghệ sĩ guitar Ferdinando Carulli và Matteo Carcassi.
(Còn tiếp…).
Nghệ Thuật Trình Tấu
Ghi-ta Cổ Điển Ở Hà Nội
Nxb Âm Nhạc - Hà Nội, 2012
*
Link Phần 14:
https://www.facebook.com/share/p/1CUuxKyNH9/
---
Since 1995 in Hanoi:
"Nhạc - Tranh Classic Coffee":
Hẻm 75
Lê Thánh Tông - An Mỹ, Cẩm Châu, Hội An
- Open Daily: 7h30’ - 18h
- Google Map:
https://maps.app.goo.gl/fxu743pAJdhYtnUt7?g_st=ifm
---
Một trong các đêm giới thiệu tiếng đàn học trò các nghệ sĩ guitar cổ điển Hà Nội.
Chương trình của nhóm học viên Nghệ sĩ Guitar Nguyễn Quang Vinh (con trai Thất tinh Tây Ban Cầm Hà Nội Nguyễn Hải Thoại) - Nhạc viện Hà Nội.
Nhạc - Tranh, 33/61 Thái Thịnh, Hà Nội, khoảng 1998.
Ảnh: Lê Xuân Thành.
